وقتی بازیهای مجازی جای دنیای واقعی را میگیرند؛کودکان در محاصره بازیهای آنلاین؛ خانوادهها مراقب باشند
به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی صبح هامون به نقل از «عصرهامون»، دنیای کودکان امروز با نسلهای گذشته تفاوتهای چشمگیری دارد؛ تلفنهای هوشمند، اینترنت و بازیهای آنلاین به بخش جداییناپذیری از اوقات فراغت آنها تبدیل شدهاند و بسیاری از تجربههای سرگرمکننده و ارتباطی نسل جدید در فضایی شکل میگیرد که مرزهای آن به دنیای واقعی محدود نیست.
بازیهای آنلاین دیگر تنها وسیلهای برای گذراندن وقت نیستند، بلکه به بستری برای تعامل، رقابت، یادگیری و حتی شکلگیری برخی الگوهای رفتاری تبدیل شدهاند. این بازیها اگر متناسب با سن کودکان و در چارچوبی مشخص انتخاب شوند، میتوانند به تقویت تمرکز، خلاقیت، سرعت عمل و مهارت حل مسئله کمک کنند؛ اما استفاده بیرویه و مواجهه با محتوای نامناسب ممکن است آثار متفاوتی بر روند رشد و تربیت کودکان برجای بگذارد.
نگرانی اصلی زمانی شکل میگیرد که سرگرمیهای مجازی به اولویت نخست زندگی کودک تبدیل شوند و جای فعالیتهایی همچون بازیهای گروهی، ورزش، مطالعه، گفتگوهای خانوادگی و ارتباط با همسالان را بگیرند. در چنین شرایطی، فرصت تجربه روابط انسانی و تمرین مهارتهایی مانند همدلی، مسئولیتپذیری و حل تعارض کاهش مییابد.
از سوی دیگر، محتوای بازیها نیز در این میان نقش مهمی دارد؛ چراکه کودکان در دوران رشد از الگوهای محیط پیرامون خود تأثیر میپذیرند و مواجهه مستمر با برخی رفتارها و تصاویر میتواند بر نگرش و شیوه تعامل آنها اثرگذار باشد.
با وجود این، حذف فناوری از زندگی کودکان نه امکانپذیر است و نه راهکاری پایدار به شمار میرود. آنچه ضرورت دارد، شناخت فرصتها و تهدیدهای این فضا و حرکت به سمت استفاده آگاهانه از فناوری است؛ مسیری که تحقق آن به همراهی خانوادهها، مدارس و نهادهای فرهنگی نیاز دارد.

ناهید عابدی، کارشناس فرهنگی، در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی صبح هامون به نقل از «عصرهامون» با اشاره به گسترش استفاده کودکان و نوجوانان از بازیهای آنلاین بیان کرد: بازیهای دیجیتال به یکی از سرگرمیهای پرطرفدار نسل جدید تبدیل شدهاند و دسترسی آسان به تلفنهای هوشمند و اینترنت، سهم این بازیها را در اوقات فراغت کودکان افزایش داده است.
وی افزود: این بازیها در کنار جنبه سرگرمی، ظرفیتهایی برای یادگیری، پرورش خلاقیت و تقویت تواناییهای ذهنی دارند، اما تأثیر نهایی آنها تا حد زیادی به محتوای بازی و مدتزمان استفاده از آن بستگی دارد.
این کارشناس فرهنگی با تأکید بر اهمیت محتوای بازیها در دوران رشد کودکان اظهار کرد: کودکان در این سنین بهشدت از محیط پیرامون خود الگوبرداری میکنند و آنچه بهصورت مداوم مشاهده میکنند، میتواند بهتدریج بر نگرش، باورها و شیوه رفتار آنها تأثیر بگذارد؛ بنابراین خانوادهها باید نسبت به محتوای بازیهای فرزندان خود شناخت کافی داشته باشند.
عابدی ادامه داد: برخی بازیها با نمایش خشونت، رفتارهای نامناسب یا ترویج الگوهای فرهنگی ناسازگار با ارزشهای جامعه، ممکن است زمینه تأثیرگذاری منفی بر نگرش کودکان را فراهم کنند. ازاینرو، انتخاب آگاهانه بازیها و توجه به گروه سنی مخاطبان آنها اهمیت ویژهای دارد.
سرگرمی مجازی نباید جایگزین تجربههای واقعی شود
وی با اشاره به پیامدهای استفاده افراطی از بازیهای آنلاین تصریح کرد: زمانی که بخش زیادی از اوقات فراغت کودک در فضای بازیهای مجازی سپری میشود، فرصت حضور در جمع خانواده، ارتباط با دوستان و مشارکت در فعالیتهای اجتماعی، فرهنگی و ورزشی کاهش پیدا میکند؛ درحالیکه بسیاری از مهارتهای زندگی از طریق همین تجربههای واقعی شکل میگیرند.
این کارشناس فرهنگی نقش خانواده را در مدیریت استفاده کودکان از فناوری مهم دانست و گفت: مقابله با علاقه کودکان به بازیهای آنلاین از طریق ممنوعیتهای سختگیرانه، راهکار مناسبی نیست؛ بلکه والدین باید با گفتگوی صمیمانه، نظارت آگاهانه و تعیین قوانین مشخص، شیوه صحیح استفاده از فناوری را به فرزندان خود آموزش دهند.
عابدی خاطرنشان کرد: تعیین زمان مشخص برای بازی، شناخت محتوای نرمافزارها، همراهی با کودکان در انتخاب بازی و فراهمکردن سرگرمیهای سالم و متنوع میتواند به ایجاد تعادل در زندگی آنها کمک کند.
وی همچنین به اهمیت رفتار والدین بهعنوان الگوی فرزندان اشاره کرد و افزود: کودکان تنها از توصیههای پدر و مادر تأثیر نمیپذیرند، بلکه رفتار آنها را نیز مشاهده و الگوبرداری میکنند؛ بنابراین خانوادهها باید در استفاده از تلفن همراه و حضور در فضای مجازی، خود نیز الگوی مناسبی باشند.
سواد رسانهای؛ مهارت ضروری نسل دیجیتال
این کارشناس فرهنگی با تأکید بر ضرورت آموزش سواد رسانهای به کودکان عنوان کرد: نسل جدید باید از سنین پایین با مهارت تشخیص محتوای مفید از آسیبزا آشنا شود تا بتواند هنگام مواجهه با محتوای مختلف در فضای مجازی، انتخابی آگاهانه داشته باشد.
عابدی در پایان تأکید کرد: نمیتوان کودکان و نوجوانان را از فناوریهای نوین جدا کرد، بلکه باید با برنامهریزی فرهنگی، آموزش خانوادهها و افزایش آگاهی نسل جدید، زمینه استفاده هدفمند و مسئولانه از این ظرفیت را فراهم کرد تا بازیهای آنلاین در خدمت رشد و یادگیری کودکان باشند، نه اینکه جایگزین زندگی واقعی آنها شوند.

علیرضا کیخا جامعهشناس در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی صبح هامون به نقل از «عصرهامون» با اشاره به افزایش حضور کودکان در فضای بازیهای آنلاین بیان کرد: گسترش دسترسی به تلفنهای هوشمند و بازیهای اینترنتی، در کنار فرصتهای سرگرمی و یادگیری، پرسشها و نگرانیهایی درباره تأثیر این فضا بر رفتار، شخصیت و روابط اجتماعی نسل جدید ایجاد کرده است.
وی افزود: بازیهای آنلاین در صورتی که متناسب با سن کودک انتخاب شوند و استفاده از آنها در چارچوب زمانی مشخصی قرار داشته باشد، میتوانند به تقویت تمرکز، افزایش سرعت عمل، پرورش خلاقیت و بهبود توانایی حل مسئله کمک کنند؛ اما زمانی که بازیکردن به فعالیت غالب زندگی کودک تبدیل شود، سایر ابعاد رشد او تحتتأثیر قرار میگیرد.
این کارشناس جامعهشناسی تصریح کرد: در چنین شرایطی ممکن است کودک بهتدریج علاقه کمتری به ورزش، مطالعه، فعالیتهای اجتماعی و ارتباط با اعضای خانواده نشان دهد و بخش قابلتوجهی از نیازهای ارتباطی و سرگرمی خود را در دنیای مجازی دنبال کند.
کیخا با اشاره به تأثیر احتمالی محتوای خشونتآمیز برخی بازیها بر رفتار کودکان عنوان کرد: کودکان بهویژه در سنین پایین قدرت الگوبرداری بالایی دارند و ممکن است برخی رفتارهایی را که در محیط بازی مشاهده میکنند، در روابط روزمره خود نیز بازتاب دهند. مواجهه مداوم با صحنههای خشونتآمیز در برخی موارد میتواند بر نحوه واکنش آنها به اختلافات و ناکامیها تأثیر بگذارد.
وی ادامه داد: البته نباید همه رفتارهای پرخاشگرانه کودکان را به بازیهای آنلاین نسبت داد؛ زیرا عوامل متعددی از جمله شیوه تربیت خانوادگی، شرایط محیطی، روابط میان اعضای خانواده و ویژگیهای فردی در شکلگیری رفتار کودکان نقش دارند. بااینحال، نظارت بر محتوای بازیها و انتخاب سرگرمیهای متناسب با سن فرزندان ضرورتی انکارناپذیر است.
افت تحصیلی و کاهش تعاملات اجتماعی از پیامدهای استفاده افراطی
این کارشناس جامعهشناسی کاهش ارتباطات اجتماعی را از پیامدهای احتمالی استفاده بیرویه از بازیهای آنلاین دانست و گفت: کودکی که زمان زیادی را در فضای مجازی سپری میکند، فرصت کمتری برای ارتباط مستقیم با همسالان و حضور در فعالیتهای گروهی دارد؛ مسئلهای که میتواند بهمرور بر مهارت گفتوگو، همدلی و برقراری روابط اجتماعی او اثر بگذارد.
کیخا با تأکید بر ضرورت توجه خانوادهها به نشانههای وابستگی به بازیهای آنلاین اظهار کرد: زمانی که کودک در کنارگذاشتن بازی با مشکل مواجه میشود، هنگام محدودشدن زمان استفاده واکنشهای عصبی شدیدی نشان میدهد یا فعالیتهای تحصیلی و مسئولیتهای خانوادگی خود را به دلیل بازیکردن نادیده میگیرد، باید این تغییر رفتار را جدی گرفت.
وی افزود: اختلال در خواب، افت تحصیلی، کاهش تحرک بدنی و فاصلهگرفتن از دوستان نیز از جمله نشانههایی هستند که میتوانند توجه والدین را به نامتعادلشدن الگوی استفاده کودک از بازیهای دیجیتال جلب کنند.
ممنوعیت کامل بازیها راهکار مؤثری نیست
این کارشناس جامعهشناسی با اشاره به نقش والدین در مدیریت استفاده کودکان از بازیهای آنلاین اظهار کرد: ممنوعیت کامل این بازیها معمولاً راهکار مؤثری نیست و در برخی موارد میتواند زمینه پنهانکاری یا مقاومت بیشتر کودک را فراهم کند؛ بنابراین بهتر است والدین بهجای برخوردهای تنبیهی، از طریق گفتوگو و مشارکت فرزندان، قوانین مشخصی برای استفاده از تلفن همراه و بازیهای اینترنتی تعیین کنند.
کیخا ادامه داد: اختصاص زمان معین برای بازی، نظارت بر محتوای مورد استفاده، انتخاب بازیهای متناسب با گروه سنی و تشویق کودکان به فعالیتهایی مانند ورزش، کتابخوانی، نقاشی و بازیهای گروهی، از جمله اقداماتی است که میتواند به برقراری تعادل در زندگی آنها کمک کند.
وی همچنین بر مسئولیت مدارس و نهادهای فرهنگی در افزایش آگاهی خانوادهها تأکید کرد و گفت: آموزش سواد رسانهای باید از سنین پایین آغاز شود تا کودکان ضمن شناخت محتوای مناسب و نامناسب، با مخاطرات احتمالی فضای مجازی نیز آشنا شوند. مدارس میتوانند با اجرای برنامههای آموزشی، نقش مؤثری در ارتقای آگاهی دانشآموزان و والدین داشته باشند.
این کارشناس جامعهشناسی در پایان خاطرنشان کرد: جداسازی کودکان از دنیای دیجیتال با واقعیتهای زندگی امروز همخوانی ندارد؛ آنچه اهمیت دارد، آموزش استفاده صحیح از این فضا و ایجاد تعادل میان سرگرمیهای مجازی و فعالیتهای روزمره است تا فناوری به ابزاری برای رشد کودکان تبدیل شود.
کودکی در حصار صفحههای نمایش خلاصه نمیشود
بازیهای آنلاین به بخشی از واقعیت زندگی نسل جدید تبدیل شدهاند و نمیتوان نقش آنها را در سرگرمی، یادگیری و شکلگیری تجربههای کودکان نادیده گرفت؛ بااینحال، مرز میان استفاده مفید و حضور آسیبزا در این فضا، به میزان آگاهی، نوع محتوا و شیوه مدیریت خانوادهها بستگی دارد.
آنچه از دیدگاه کارشناسان نیز مورد تأکید قرار میگیرد، ضرورت توجه همزمان به فرصتها و تهدیدهای دنیای دیجیتال است. نه میتوان با ممنوعیتهای یکطرفه کودکان را از فناوری جدا کرد و نه میتوان بدون نظارت، تمام مسئولیت انتخاب و استفاده از بازیها را به آنها سپرد.
در این میان، خانواده نخستین و مهمترین بستر آموزش رفتار صحیح رسانهای است؛ والدینی که با فرزندان خود گفتوگو میکنند، محتوای بازیها را میشناسند، برای استفاده از ابزارهای دیجیتال چارچوب تعیین میکنند و در کنار آن فرصت فعالیتهای واقعی را فراهم میآورند، میتوانند به شکلگیری الگوی سالمتری از مصرف رسانهای کمک کنند.
در نهایت، آینده کودکان تنها در مهارت استفاده از فناوری خلاصه نمیشود؛ بلکه رشد اجتماعی، عاطفی و فرهنگی آنها به تجربه دوستیهای واقعی، بازیهای جمعی، تحرک، گفتگو و حضور در کنار خانواده نیز وابسته است. دنیای دیجیتال میتواند بخشی از کودکی امروز باشد، اما نباید تمام دنیای کودکان را در صفحه نمایشها محدود کند.
انتهای خبر/

دیدگاهتان را بنویسید