از اعتراض تاریخی به کاپیتولاسیون تا پیروزی انقلاب اسلامی؛تبعید امام خمینی (ره) آغازی بر گسترش نهضت اسلامی شد
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی صبح هامون به نقل از «عصرهامون»، سیزدهم آبان در تاریخ معاصر ایران، تنها یادآور یک واقعه نیست؛ بلکه روایتگر تقابل اراده استقلال‌طلبانه یک ملت با ساختاری است که بقای خود را در وابستگی به قدرت‌های خارجی جست‌وجو می‌کرد. تبعید امام خمینی (ره) در سال ۱۳۴۳، پس از اعتراض صریح ایشان به قانون کاپیتولاسیون، از جمله رخدادهایی بود که ابعاد سلطه‌پذیری رژیم پهلوی و ایستادگی نهضت اسلامی در برابر آن را آشکار کرد.
تصویب قانون کاپیتولاسیون و اعطای مصونیت‌های قضایی به رئیس و اعضای هیئت‌های مستشاری نظامی آمریکا و افراد مشمول، عملاً جایگاه استقلال قضایی ایران را با چالش مواجه می‌کرد. در چنین شرایطی، امام خمینی (ره) با موضع‌گیری صریح علیه این مصوبه، مسئله را فراتر از یک اختلاف حقوقی مطرح کردند و آن را تعرض به عزت ملی، استقلال کشور و شأن ملت ایران دانستند.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین مصطفی محمودی صاحبی، عضو هیات علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان، در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی صبح هامون به نقل از «عصرهامون» با تشریح ابعاد تاریخی تبعید امام خمینی (ره)، اعتراض به کاپیتولاسیون و تأثیر این واقعه بر روند مبارزات ملت ایران، بیان کرد: مبارزات امام خمینی (ره) علیه رژیم پهلوی از دهه ۱۳۴۰ با روشنگری و سخنرانی‌های افشاگرانه وارد مرحله تازه‌ای شد و ایشان با آگاه‌سازی اقشار مختلف مردم، سیاست‌های ضدملی رژیم شاه را به چالش کشیدند.
وی افزود: قانون کاپیتولاسیون با اعطای مصونیت قضایی به نیروها و مستشاران آمریکایی مشمول این مصوبه، استقلال قضایی ایران را زیر سؤال می‌برد و عملاً شرایطی ایجاد می‌کرد که افراد برخوردار از این امتیازات، در صورت ارتکاب جرم از برخورداری از مصونیت‌های ویژه قضایی بهره‌مند شوند.
این عضو هیات علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان ادامه داد: در شرایطی که بسیاری از افراد جرئت اعتراض به چنین مصوبه‌ای را نداشتند، امام خمینی (ره) با شجاعت در برابر آن ایستادند و با آگاه‌سازی جامعه، ماهیت سلطه‌طلبانه آمریکا و وابستگی رژیم پهلوی را آشکار کردند.
تبعید؛ راهبردی برای خاموش کردن صدای نهضت
اعتراض امام خمینی (ره) به کاپیتولاسیون، رژیم پهلوی را با چالشی جدی مواجه کرد؛ چراکه این اعتراض، صرفاً مخالفت با یک مصوبه نبود، بلکه افشای مناسبات سیاسی و وابستگی‌هایی بود که استقلال کشور را تحت تأثیر قرار می‌داد.
محمودی صاحبی با اشاره به واکنش رژیم پهلوی به مواضع امام خمینی (ره) بیان کرد: اعتراض‌های امام و همراهی مردم، خشم رژیم پهلوی و حامیان آمریکایی آن را برانگیخت و سرانجام مأموران ساواک در شب ۱۳ آبان ۱۳۴۳ ایشان را در قم بازداشت و پس از انتقال به تهران، به ترکیه تبعید کردند.
اما تبعید امام، برخلاف محاسبات رژیم پهلوی، نتوانست جریان مبارزه را از حرکت بازدارد. دور کردن رهبر نهضت از کشور، اگرچه محدودیت‌هایی برای ارتباط مستقیم ایشان با مردم ایجاد کرد، اما اندیشه و پیام مبارزاتی امام در میان نیروهای مذهبی و جریان‌های انقلابی استمرار یافت و مبارزه با استبداد و نفوذ بیگانگان همچنان در کانون تحولات سیاسی جامعه باقی ماند.
امام خمینی (ره) پس از مدتی اقامت در ترکیه، در سال ۱۳۴۴ به نجف عراق منتقل شدند و دوران اقامت ایشان در این شهر نیز به یکی از مقاطع مهم تداوم فعالیت‌های فکری و مبارزاتی نهضت اسلامی تبدیل شد؛ مسیری که در نهایت با گسترش اعتراض‌های مردمی و تضعیف پایه‌های رژیم پهلوی، به بازگشت تاریخی امام به میهن در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ و پیروزی انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن همان سال انجامید.
تسخیر لانه جاسوسی؛ انقلاب دوم ملت ایران
مبارزه با نفوذ و مداخله آمریکا، با پیروزی انقلاب اسلامی به پایان نرسید و تحولات پس از انقلاب، فصل دیگری از این تقابل را رقم زد. تسخیر سفارت آمریکا در ۱۳ آبان ۱۳۵۸، از جمله رخدادهایی بود که در امتداد حساسیت‌های تاریخی ملت ایران نسبت به مداخلات خارجی شکل گرفت.
محمودی صاحبی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تسخیر سفارت آمریکا در سال ۱۳۵۸، گفت: پس از پیروزی انقلاب اسلامی، آمریکا تلاش داشت با حفظ حضور خود در ایران و استفاده از ظرفیت سفارتخانه، همچنان در تحولات داخلی کشور تأثیرگذار باشد.
وی افزود: دانشجویان پیرو خط امام با تسخیر سفارت آمریکا، اسناد و مدارکی را به دست آوردند که از فعالیت‌های مداخله‌جویانه و اقدامات این کشور علیه انقلاب اسلامی حکایت داشت و به همین دلیل، این مکان به لانه جاسوسی آمریکا معروف شد.
این عضو هیات علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان با بیان اینکه تسخیر لانه جاسوسی، برنامه‌های آمریکا برای مقابله با انقلاب اسلامی را با چالش مواجه کرد، اظهار کرد: امام خمینی (ره) این رویداد را انقلاب دوم نامیدند و آن را حتی مهم‌تر از انقلاب نخست دانستند؛ چراکه انقلاب اسلامی موجب سقوط رژیم پهلوی شد و تسخیر لانه جاسوسی، نمادی از پایان سلطه و نفوذ مستقیم آمریکا در ایران بود.
استقلال‌خواهی؛ میراث ماندگار سیزدهم آبان
سیزدهم آبان در دو مقطع تاریخی متفاوت، یک پیام مشترک را در حافظه سیاسی ملت ایران برجای گذاشت؛ ایستادگی در برابر مداخله خارجی و دفاع از حق تعیین سرنوشت. از اعتراض امام خمینی (ره) به کاپیتولاسیون در سال ۱۳۴۳ تا تسخیر سفارت آمریکا در سال ۱۳۵۸، استقلال‌خواهی به یکی از محورهای اصلی تحولات سیاسی ایران تبدیل شد.
محمودی صاحبی با اشاره به دستاوردهای انقلاب اسلامی در عرصه استقلال و مقابله با سلطه قدرت‌های جهانی، بیان کرد: انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی (ره) توانست استقلال ازدست‌رفته ملت ایران را احیا کند و روحیه خودباوری و ایستادگی در برابر قدرت‌های استکباری را در جامعه گسترش دهد.
وی همچنین با اشاره به تحولات امروز و نقش رهبری انقلاب در تداوم مسیر مقاومت، تأکید کرد: ایستادگی در برابر زیاده‌خواهی آمریکا و بیداری ملت‌ها از دستاوردهای این مسیر است و جهان در آینده شاهد افول قدرت‌های استکباری خواهد بود.
این عضو هیات علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان در پایان خاطرنشان کرد: ۱۳ آبان فرصتی برای بازخوانی تاریخ مبارزات ملت ایران و انتقال پیام استقلال‌خواهی، عزت‌طلبی و استکبارستیزی به نسل جوان است؛ نسلی که باید با شناخت ریشه‌های تاریخی انقلاب، در پاسداری از استقلال و دستاوردهای کشور نقش‌آفرینی کند.
انتهای خبر/
دیدگاهتان را بنویسید