مونوکسیدکربن خطری پنهان پشت گرمای وسایل گرمایشی؛سرما که می‌رسد، قاتل خاموش هم بیدار می‌شود
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی صبح هامون به نقل از «عصرهامون»، مسمومیت با مونوکسیدکربن از جمله حوادثی است که ممکن است در سکوت و بدون هشدار آشکار رخ دهد و زمانی شناسایی شود که سلامت فرد به‌طور جدی به خطر افتاده است.
شباهت علائم اولیه این مسمومیت به خستگی، سرماخوردگی یا مشکلات گوارشی، گاهی موجب می‌شود افراد خطر را جدی نگیرند و مراجعه به مراکز درمانی را به تأخیر بیندازند.
مونوکسیدکربن پس از ورود به بدن، با هموگلوبین خون ترکیب می‌شود و توانایی خون برای انتقال اکسیژن به اندام‌ها را کاهش می‌دهد؛ فرآیندی که می‌تواند به‌ویژه مغز و قلب را تحت تأثیر قرار دهد.
با توجه به افزایش استفاده از وسایل گرمایشی در فصل سرما، آگاهی از اثرات این گاز بر بدن و شناخت باورهای نادرست درباره گازگرفتگی اهمیت زیادی دارد.
محمدرضا میرادی، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی صبح هامون به نقل از «عصرهامون» با اشاره به خطر مسمومیت با مونوکسیدکربن در فصل سرما، بر ضرورت رعایت اصول ایمنی هنگام استفاده از وسایل گرمایشی تاکید کرد و گفت: پیش از راه‌اندازی وسایل گرمایشی گازسوز و نفتی، به‌ویژه پس از مدتی عدم استفاده، باید سلامت اتصالات، مسیر دودکش و نحوه خروج محصولات احتراق بررسی شود تا از عملکرد صحیح سیستم گرمایشی اطمینان حاصل شود.
وی با بیان اینکه مونوکسیدکربن گازی بی‌رنگ، بی‌بو، بی‌طعم و غیرمحرک است، افزود: این گاز در اثر سوخت ناقص مواد فسیلی مانند گاز، نفت، بنزین، گازوئیل و زغال تولید می‌شود و به دلیل نامرئی و بی‌بو بودن، به «قاتل خاموش» شهرت دارد. تجمع این گاز در محیط‌های بسته می‌تواند بدون آنکه افراد متوجه خطر شوند، موجب مسمومیت شدید و حتی مرگ شود.
وی درباره علائم مسمومیت با مونوکسیدکربن اظهار کرد: سردرد، گیجی، احساس ضربان در شقیقه‌ها، وزوز گوش و خواب‌آلودگی از علائم اولیه تماس با این گاز هستند و در ادامه ممکن است علائمی مانند تهوع، استفراغ و تپش قلب بروز کند. بروز این علائم در کودکان نیز اهمیت ویژه‌ای دارد و در صورت مشاهده نشانه‌های مشکوک، باید احتمال مسمومیت را جدی گرفت.
وی با تاکید بر ضرورت بررسی دودکش‌ها پیش از استفاده از بخاری خاطرنشان کرد: اطمینان از باز بودن مسیر دودکش، اتصال صحیح لوله‌ها و خروج مناسب محصولات احتراق ضروری است. همچنین سرد بودن لوله دودکش پس از روشن‌شدن وسیله گرمایشی می‌تواند نشانه‌ای از عملکرد نامناسب سیستم خروج دود باشد و نیاز به بررسی دارد.
قاتل خاموش در خانه‌ها؛ بی‌توجهی به قیمت جان
میرادی با اشاره به خطر استفاده نادرست از تجهیزات گرمایشی گفت: استفاده از آبگرمکن‌های نفتی یا گازی و پکیج در داخل حمام یا محیط‌های کوچک و دربسته، به‌ویژه در صورت احتراق ناقص یا تهویه نامناسب، می‌تواند خطر تجمع گازهای سمی را افزایش دهد. همچنین استفاده از بخاری‌های بدون دودکش در محیط‌های بسته و فاقد تهویه مناسب خطرناک است و باید از آن خودداری شود.
وی ادامه داد: روشن گذاشتن خودرو در گاراژ یا سایر محیط‌های بسته، خوابیدن در خودروی روشن و استفاده از وسایل گرمایشی غیراستاندارد مانند گاز پیک‌نیکی برای گرم‌کردن داخل خودرو، خطر تجمع مونوکسیدکربن و بروز مسمومیت شدید را به همراه دارد. شهروندان باید از این اقدامات پرخطر به‌طور جدی پرهیز کنند.
میرادی تاکید کرد: در صورت مشکوک بودن به مسمومیت با مونوکسیدکربن، باید بدون به خطر انداختن جان خود، فرد را سریعا به هوای آزاد منتقل کرد و در کوتاه‌ترین زمان ممکن با اورژانس تماس گرفت و افراد مشکوک به مسمومیت باید فورا ارزیابی پزشکی شوند، حتی اگر علائم اولیه آن‌ها خفیف باشد.
وی از شهروندان خواست با آغاز فصل سرما، پیش از روشن‌کردن بخاری و سایر وسایل گرمایشی، از سلامت تجهیزات، اتصالات و دودکش‌ها اطمینان حاصل کنند و با رعایت اصول ایمنی و تهویه مناسب، از بروز حوادث ناشی از مسمومیت با مونوکسیدکربن پیشگیری کنند.
علی شهرکی پزشک عمومی در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی صبح هامون به نقل از «عصرهامون»، بیان کرد: مونوکسیدکربن پس از ورود به دستگاه تنفسی، به هموگلوبین خون متصل می‌شود و مانع انتقال مؤثر اکسیژن به بافت‌های بدن می‌شود. در نتیجه، اندام‌های حیاتی مانند مغز و قلب ممکن است با کمبود اکسیژن مواجه شوند. شدت آسیب به عواملی مانند میزان گاز موجود در محیط، مدت تماس و وضعیت جسمانی فرد بستگی دارد. در موارد شدید، این مسمومیت می‌تواند به اختلال هوشیاری، آسیب قلبی و عصبی و حتی مرگ منجر شود.
وی افزود: یکی از دلایل اصلی، غیراختصاصی بودن علائم اولیه است. سردرد، سرگیجه، ضعف و تهوع ممکن است با خستگی یا بیماری‌های معمول اشتباه گرفته شوند. از سوی دیگر، مونوکسیدکربن بو و رنگ ندارد و فرد نمی‌تواند صرفاً با بوییدن هوا یا مشاهده ظاهر محیط به وجود آن پی ببرد. به همین دلیل، توجه به شرایط محیطی و بروز علائم در چند نفر از افراد حاضر در یک مکان اهمیت زیادی دارد.
این پزشک خاطرنشان کرد: احساس جریان هوا یا نبود بوی غیرعادی، ایمنی محیط را تضمین نمی‌کند. مونوکسیدکربن قابل تشخیص با حواس انسان نیست و تهویه نامناسب یا نقص وسایل سوخت‌سوز می‌تواند همچنان خطرآفرین باشد. در صورت مشکوک بودن به انتشار این گاز، افراد باید محیط را ترک کنند و برای بررسی وضعیت با نیروهای امدادی تماس بگیرند. پیشگیری نیز باید بر عملکرد صحیح تجهیزات، خروج مناسب محصولات احتراق و استفاده از هشداردهنده استاندارد مونوکسیدکربن استوار باشد.
وی تصریح کرد: مسمومیت می‌تواند برای همه افراد خطرناک باشد، اما کودکان، سالمندان، زنان باردار و افراد دارای بیماری‌های قلبی یا تنفسی ممکن است در معرض پیامدهای جدی‌تری قرار بگیرند. در افراد خوابیده نیز تشخیص دیرهنگام علائم می‌تواند خطر را افزایش دهد. بنابراین، نباید تصور کرد که اگر فردی هنگام خواب علائم آشکاری نشان نمی‌دهد، محیط برای او ایمن است.
شهرکی ادامه داد: تأخیر در درمان ممکن است باعث افزایش آسیب به اندام‌های حیاتی شود. برخی افراد پس از خروج از محیط آلوده احساس بهبودی می‌کنند، اما این موضوع به معنای برطرف شدن کامل خطر نیست. مسمومیت شدید می‌تواند عوارض عصبی و قلبی به همراه داشته باشد و در برخی موارد، مشکلات عصبی حتی پس از یک دوره بهبودی ظاهری بروز کنند. ازاین‌رو، هرگونه مواجهه مشکوک با مونوکسیدکربن، به‌ویژه در صورت وجود علائم، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
وی عنوان کرد: ماسک‌های معمولی، از جمله ماسک‌های پزشکی و پارچه‌ای، برای جلوگیری از استنشاق مونوکسیدکربن طراحی نشده‌اند. راهکار اصلی، پیشگیری از تولید و تجمع گاز، استفاده ایمن از وسایل سوخت‌سوز و ترک فوری محیط مشکوک به آلودگی است. افراد نباید برای محافظت از خود به ماسک‌های معمولی یا روش‌های خانگی تکیه کنند.
این پزشک عمومی افزود: در چنین شرایطی، حفظ ایمنی فرد امدادرسان و انتقال سریع فرد آسیب‌دیده به هوای آزاد در اولویت است. نباید بدون تجهیزات و آموزش تخصصی وارد فضای آلوده شد؛ زیرا احتمال مسمومیت امدادرسان نیز وجود دارد. پس از خروج ایمن از محیط، باید با اورژانس ۱۱۵ تماس گرفت و توصیه‌های اپراتور را دنبال کرد. فرد مشکوک به مسمومیت باید هرچه سریع‌تر از نظر پزشکی ارزیابی شود، حتی اگر پس از خروج از محیط احساس بهتری داشته باشد.
وی گفت: مهم‌ترین نکته این است که پیشگیری را نباید به زمان بروز حادثه موکول کرد. خانواده‌ها باید پیش از استفاده از وسایل گرمایشی، از سلامت و نصب صحیح آن‌ها اطمینان حاصل کنند و علائم مسمومیت را بشناسند. همچنین بهتر است اعضای خانواده بدانند که سردرد و سرگیجه هم‌زمان چند نفر در یک محیط بسته، به‌ویژه هنگام استفاده از وسایل سوخت‌سوز، می‌تواند یک هشدار جدی باشد. آگاهی عمومی و واکنش سریع، نقش مهمی در کاهش آسیب‌های ناشی از این مسمومیت دارد.
خطر مونوکسیدکربن تنها به نقص بخاری و دودکش محدود نمی‌شود؛ ناآگاهی از علائم، اعتماد به بو و ظاهر هوا و تأخیر در دریافت خدمات درمانی نیز می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری به دنبال داشته باشد. افزایش آگاهی عمومی، توجه به هشدارهای پزشکی و جدی گرفتن علائم مشکوک، از مهم‌ترین راهکارها برای کاهش حوادث ناشی از این گاز در روزهای سرد سال است.
انتهای خبر/
دیدگاهتان را بنویسید