وقتی بیگانگان سرنوشت ایران را تغییر دادند؛کودتای ۲۸ مرداد، روایتی ماندگار از تاریخ ایران
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی صبح هامون به نقل از «عصرهامون»، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ یکی از نقاط عطف تاریخ معاصر ایران است؛ رویدادی که با دخالت قدرتهای خارجی و همراهی عوامل داخلی، دولت محمد مصدق را سرنگون کرد و مسیر تحولات سیاسی کشور را تغییر داد. این واقعه، همچنان بهعنوان تجربهای مهم از پیامدهای دخالت بیگانگان و اهمیت استقلال و پشتوانه مردمی در تحولات سیاسی ایران مورد توجه است.
۲۸ مرداد؛ روز تلخ دخالت بیگانگان در ایران
حجتالاسلاموالمسلمین مصطفی محمودی صاحبی، عضو هیات علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان، در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی صبح هامون به نقل از «عصرهامون» با اشاره به کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، بیان کرد: این کودتا یکی از تلخترین و عبرتآموزترین مقاطع تاریخ معاصر ایران است که با دخالت مستقیم قدرتهای خارجی و همراهی برخی عوامل داخلی، دولت محمد مصدق را سرنگون کرد.
وی افزود: مصدق با شعار ملی شدن صنعت نفت و دفاع از استقلال سیاسی و اقتصادی ایران، در برابر نفوذ بیگانگان ایستاد و همین مسئله موجب شد منافع قدرتهای خارجی، بهویژه انگلیس و آمریکا، در ایران با چالش مواجه شود. در این میان، حمایت بخشهایی از جامعه و روحانیت از نهضت ملی شدن صنعت نفت نیز نقش مهمی در شکلگیری این جریان داشت.
محمودی صاحبی با اشاره به عوامل داخلی مؤثر در شکست دولت مصدق بیان کرد: یکی از نکات قابل تأمل در این ماجرا، تضعیف پیوند میان دولت و جریانهای مردمی و مذهبی بود. فاصله گرفتن مصدق از آیتالله کاشانی و بخشی از پشتوانه اجتماعی نهضت، موجب تضعیف انسجام داخلی شد و این مسئله در کنار دخالت بیگانگان و فعالیت عوامل داخلی، زمینه موفقیت کودتا را فراهم کرد.
وی تصریح کرد: کودتای ۲۸ مرداد نشان داد که قدرتهای خارجی برای حفظ منافع خود در ایران از هیچ اقدامی فروگذار نمیکنند و زمانی که یک حرکت سیاسی با رویکرد استقلالطلبانه شکل بگیرد، تلاش خواهند کرد آن را با ابزارهای مختلف متوقف کنند.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه پس از کودتا، وابستگی حکومت پهلوی به آمریکا افزایش یافت، گفت: در سالهای پس از کودتا، آمریکا به تدریج جایگاه خود را به عنوان قدرت مسلط خارجی در ایران تثبیت کرد و حکومت پهلوی نیز وابستگی بیشتری به سیاستهای آمریکا پیدا کرد؛ مسئلهای که در نهایت نارضایتی عمومی را افزایش داد.
محمودی صاحبی خاطرنشان کرد: تجربه ۲۸ مرداد یکی از زمینههای تاریخی شکلگیری نگاه استقلالطلبانه مردم ایران بود و در نهایت، ملت ایران در سال ۱۳۵۷ با رهبری امام خمینی(ره) و با حضور گسترده مردم، نظام پهلوی را سرنگون و استقلال سیاسی کشور را مطالبه کرد.
وی ادامه داد: مقایسه ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ نشان میدهد که حضور مردم و اتکا به ظرفیتهای داخلی، یکی از مهمترین عوامل حفظ استقلال کشور است. انقلاب اسلامی تلاش کرد وابستگی سیاسی و اقتصادی ایران به قدرتهای خارجی را پایان دهد و تصمیمگیری درباره سرنوشت کشور را به مردم بازگرداند.
عضو هیات علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان تأکید کرد: امروز نیز مهمترین درس کودتای ۲۸ مرداد، ضرورت حفظ وحدت ملی، تقویت سرمایه اجتماعی، هوشیاری در برابر دخالت بیگانگان و اتکا به توان داخلی است؛ چراکه هرگاه جامعه از پشتوانه مردمی و انسجام برخوردار باشد، قدرتهای خارجی نمیتوانند به آسانی اراده خود را بر ملت تحمیل کنند.
وی در پایان گفت: ۲۸ مرداد یک تجربه تاریخی برای ملت ایران است؛ تجربهای که نشان داد بیگانگان برای حفظ منافع خود از ابزارهای سیاسی و امنیتی استفاده میکنند و در مقابل، وحدت مردم، استقلالخواهی و هوشیاری سیاسی میتواند مهمترین سد در برابر سلطه خارجی باشد.
مهدی اربابی، کارشناس مسائل سیاسی در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی صبح هامون به نقل از «عصرهامون» با اشاره به کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، بیان کرد: این واقعه را نباید صرفاً یک رویداد تاریخی دانست، بلکه میتوان آن را الگویی برای مطالعه عملیات پنهان، تغییر رژیم و نحوه مداخله قدرتهای خارجی در کشورهای دیگر مورد بررسی قرار داد.
وی افزود: در ادبیات روابط بینالملل، عملیات پنهان و تغییر رژیم به شرایطی اشاره دارد که یک بازیگر خارجی بدون ورود مستقیم به جنگ، از مجموعهای از ابزارها از جمله فشار اقتصادی، بهرهگیری از شکافهای داخلی، اثرگذاری بر افکار عمومی و استفاده از نیروهای واسط برای تغییر وضعیت سیاسی یک کشور استفاده میکند.
اربابی با بیان اینکه موفقیت مداخلات خارجی صرفاً به قدرت بازیگر بیرونی وابسته نیست، تصریح کرد: وجود شکافهای داخلی، ضعف نهادهای سیاسی و نبود سازوکارهای نهادینه برای مشارکت و پایداری سیاسی، زمینه را برای اثرگذاری مداخلهگران فراهم میکند و به همین دلیل، کودتای ۲۸ مرداد را میتوان یک مطالعه موردی مهم برای شناخت آسیبپذیری دولتها در برابر مداخلات خارجی دانست.
این کارشناس مسائل سیاسی ادامه داد: تجربه تاریخی ۲۸ مرداد نشان میدهد که میان گفتمانهای اعلامی قدرتهای خارجی و رفتار واقعی آنها در عرصه سیاست بینالملل ممکن است فاصله وجود داشته باشد؛ بنابراین ارزیابی رفتار دولتها باید بر اساس سابقه عملکرد و دادههای تاریخی انجام شود، نه صرفاً شعارها و مواضع اعلامی.
وی خاطرنشان کرد: در علوم سیاسی، اعتماد نهادی زمانی شکل میگیرد که رفتار بازیگران قابل پیشبینی باشد؛ بنابراین هنگامی که یک دولت در دورههای مختلف سابقه مداخله سیاسی، حمایت از حکومتهای اقتدارگرا یا استفاده از ابزارهای اقتصادی برای اعمال فشار داشته باشد، اتخاذ رویکرد محتاطانه نسبت به آن، میتواند نتیجه یک ارزیابی عقلانی و تاریخی باشد.
کودتای ۲۸ مرداد؛ درس ماندگار استقلال برای ملت
اربابی با اشاره به نقش مشارکت عمومی در افزایش تابآوری سیاسی کشورها گفت: در ادبیات توسعه سیاسی، میان مشارکت نهادمند و مستمر مردم و افزایش تابآوری ملی ارتباط معناداری وجود دارد؛ هر اندازه آگاهی سیاسی، انسجام اجتماعی و مشارکت عمومی افزایش پیدا کند، امکان بهرهبرداری از شکافهای داخلی و اجرای پروژههای مداخلهجویانه برای بازیگران خارجی دشوارتر خواهد شد.
وی بیان کرد: مداخله خارجی معمولاً در شرایطی موفقتر است که جامعه با ضعف مشارکت، ابهام اطلاعاتی و شکافهای اجتماعی مواجه باشد؛ بنابراین تقویت سرمایه اجتماعی و افزایش آگاهی عمومی، یکی از مهمترین راهکارهای کاهش آسیبپذیری کشورها در برابر چنین مداخلاتی است.
این کارشناس مسائل سیاسی تأکید کرد: حضور سیاسی مردم زمانی میتواند نقش بازدارنده داشته باشد که آگاهانه، مستمر و مبتنی بر تحلیل باشد؛ جامعه باید بتواند میان شعار و اقدام واقعی تفاوت قائل شود و با شناخت درست از تحولات داخلی و خارجی، تصمیمگیری کند.
اربابی افزود: اگر بخواهیم از تجربه ۲۸ مرداد یک قاعده کلی استخراج کنیم، باید گفت هر اندازه یک ملت بر پایه آگاهی، مشارکت و اجماع بر اصول بنیادین خود در عرصه سیاسی حاضر و باثبات باشد، هزینه و کارایی الگوهای مداخله خارجی افزایش پیدا میکند و در مقابل، ضعف مشارکت و انسجام میتواند آسیبپذیری کشور را افزایش دهد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: نسل جوان باید تاریخ ۲۸ مرداد را نه صرفاً به عنوان یک خاطره تاریخی یا روایتی احساسی، بلکه به عنوان یک داده تحلیلی برای شناخت سازوکارهای قدرت، مداخله خارجی و آسیبپذیری سیاسی کشورها مطالعه کند؛ چراکه مطالعه انتقادی تاریخ، تقویت سرمایه اجتماعی و حفظ انسجام ملی میتواند از مهمترین ابزارهای پیشگیری از تکرار تجربههای تلخ گذشته باشد.
دیدگاهتان را بنویسید