کارشناس ادبیات و زبان فارسی مطرح کرد:شب چله میراث کهن فرهنگ در سیستان
ذبیحالله مظاهری در گفتگو با خبرنگار فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی صبح هامون بیان کرد: شب یلدا یا شب چله یکی از کهنترین جشنهای ایرانی و آیینهای ریشهدار این سرزمین به شمار میرود. مردم سیستان بر این باورند که دو «چله» وجود دارد؛ چله بزرگ که به «چله کُلو» و چله کوچک که در اصطلاح قدیمی «چله خُرد» نامیده میشود. چله بزرگ از ابتدای دیماه آغاز شده و تا دهم بهمنماه ادامه دارد و پس از آن چله کوچک تا بیستم اسفندماه ادامه مییابد.
مظاهری گفت: شب چله در این منطقه ارتباط مستقیمی با تقویم محلی دارد، چراکه سیستانیها از نظام زمانسنجی ویژهای برای تعیین این شب استفاده میکردند. ابوریحان بیرونی نیز در کتاب «ماللهند» به نقل از ابوسعید به این گاهشماری کهن سیستان اشاره کرده است. درگذشته، ماههایی با نامهای محلی در سیستان رواج داشته که آغاز آن از چله بوده و «کریست» نامیده میشد؛ نامهایی که هنوز هم در میان سپیدمویان منطقه کاربرد دارد.
وی ادامه داد: در شب چله، اعضای فامیل با حضور در خانه بزرگان و سالخوردگان، این شب را در کنار خانواده به صبح میرساندند. مردم دور کرسیهای چوبی یا بخاریهای هیزمی جمع میشدند و به قصههای کهن، روایتهای محلی و شاهنامهخوانی بزرگان گوش میدادند.
این کارشناس ادبیات و زبان فارسی تصریح کرد: یکی از رسوم شاخص شب یلدا در سیستان، تفأل به دیوان حافظ است. صاحبخانه دیوان حافظ را به بزرگتر باسواد فامیل میسپارد و پس از نیت حاضران، بزرگ مجلس با ذکر جمله معروف «ای حافظ شیرازی، تو محرم هر رازی…» فال میگیرد. این شبنشینیها فرصتی برای شعرخوانی و روایت داستانهای حماسی همچون رستم و سهراب بود و پدران خوشصدا اشعار فردوسی را با عنوان «شاهنامهخوانی» برای اهل خانه بازگو میکردند.
مظاهری با تأکید بر اهمیت شب چله در سیستان بیان کرد: در این شب، خانوادهها علاوه بر اجرای آیین یلدا، به دیدوبازدید و صلهرحم میپردازند. خوردن آجیل مخصوص، هندوانه، انار، شیرینی و میوههای متنوع که هر یک نمادی از برکت، تندرستی، فراوانی و شادکامی است، از آیینهای جدانشدنی این شب به شمار میرود.
وی افزود: مردم سیستان از گذشتههای دور برای پاسداشت لحظات زندگی خود آیینها و رسوم متعددی داشتهاند و برای استقبال از نخستین روز سردترین فصل سال، متناسب با توان مالی خود در تهیه میوهها، شیرینیها و تنقلات شب یلدا اهتمام میورزند.
این کارشناس فرهنگی خاطرنشان کرد: در شامگاه آخرین روز پاییز، خانوادههای سیستانی با روشنکردن تنور و آمادهسازی نان، به استقبال شب چله میروند. بزرگ خانواده یا کدخدای روستا که جایگاه ویژهای در میان مردم دارد، به قرائت «سیپاره»، تلاوت آیات قرآن و بیان داستانهای قرآنی برای کودکان و جوانان میپردازد.
وی ادامه داد: پخت نانروغنی، چَنگالی، بورَک، لندو و کلوچههای خرمایی، تفأل به دیوان حافظ، آسوکههای محلی، سیتَک (دوبیتیخوانی) و چیستانگویی از دیگر رسوم شب یلدا در این دیار است.
مظاهری با اشاره به پیشینه تاریخی یلدا بیان کرد: یلدا سنتی باستانی است که ایرانیان آن را شب تولد ایزد مهر «میترا» میدانستند و به همین دلیل جشن میگرفتند. خانوادههای ایرانی با فراهمکردن سفرهای متنوع، این شب را بهیادماندنی میکنند.
وی افزود: در سیستان، شب چله بلندترین شب سال و آغاز زایش دوباره خورشید و بازگشت گرما و روشنایی به زندگی تلقی میشود. در این شب از شیرینیهایی مانند ستو، شیرینک و حلوا و همچنین انواع تخمههای هندوانه، خربزه، عناب و پسته استفاده میشود. هندوانههایی که از تابستان در میان کاه نگهداری میشد، همراه با پودر مقوی شیرینک مصرف میشد.
این کارشناس ادبیات و زبان فارسی در پایان گفت: در فرهنگ سیستان، واژههای «پیر» و «کهنسال» با «زندگی و تدبیر» همخانوادهاند و سپیدی موی بزرگان نماد خرد و تجربه است. شب چله در این منطقه ریشه در گاهشماری دقیق و کهن مردم سیستان دارد و نشاندهنده عمق فرهنگی و تاریخی این آیین ماندگار است.
انتهای خبر/
دیدگاهتان را بنویسید