رفتارهای تربیتی والدین میتواند مسیر مواجهه کودکان با ترس و اضطراب را تغییر دهد؛وقتی ترسهای کوچک، نگرانیهای بزرگ میسازند
به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی صبح هامون به نقل از «عصرهامون»، کودکی فقط دوران بازی، یادگیری و کشف دنیای اطراف نیست؛ سالهایی است که بخش مهمی از احساس امنیت، اعتمادبهنفس و شیوه مواجهه انسان با چالشهای زندگی شکل میگیرد. در این میان، ترس یکی از احساسات طبیعی دوران رشد است، اما نحوه برخورد اطرافیان، بهویژه والدین، میتواند مسیر مدیریت این احساس را تغییر دهد.
گاهی آنچه برای بزرگسالان رفتاری ساده و حتی بخشی از شیوه تربیت به شمار میرود، برای کودک تجربهای اضطرابآور است؛ تهدید به تنبیه، مقایسه با دیگران، سرزنش مکرر یا ترساندن کودک برای وادار کردن او به اطاعت، رفتارهایی هستند که میتوانند احساس ناامنی را در ذهن فرزند تقویت کنند.
از سوی دیگر، نادیده گرفتن ترسهای کودک با جملاتی مانند «چیزی نیست» یا «نترس» لزوماً نگرانی او را از بین نمیبرد؛ چراکه کودک پیش از هر چیز به درک شدن و اطمینان از حمایت والدین نیاز دارد. همین مسئله ضرورت توجه به امنیت روانی در محیط خانواده و شناخت شیوه صحیح مواجهه با ترسهای دوران کودکی را برجسته میکند.
ترسهایی که همیشه با کودکی تمام نمیشوند
مطهره صیادی روانشناس در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی صبح هامون به نقل از «عصرهامون» با بیان اینکه ترس بخشی طبیعی از فرایند رشد کودکان است، اظهار کرد: ترس در دنیای کودکان همیشه به معنای ضعف یا خیالپردازی نیست؛ گاهی بازتاب اضطراب، ناامنی یا تجربههایی است که کودک هنوز توانایی بیان و تحلیل آنها را ندارد.
وی افزود: ترس از تاریکی، تنهایی، جدایی از والدین یا اشتباه کردن ممکن است از نگاه بزرگسالان ساده و گذرا به نظر برسد، اما برای کودک تجربهای جدی و تأثیرگذار باشد؛ زیرا در سالهای ابتدایی زندگی هنوز مهارت کافی برای شناخت و مدیریت احساسات خود را به دست نیاورده است.
این روانشناس با اشاره به عوامل شکلگیری احساس ناامنی در کودکان بیان کرد: ترسهای دوران کودکی لزوماً از یک اتفاق بزرگ و ناگهانی ناشی نمیشوند؛ گاهی مشاجرههای مکرر والدین، تهدید به تنبیه، تحقیر، مقایسه شدن با دیگران، تنهایی یا بیتوجهی عاطفی میتوانند زمینهساز شکلگیری نگرانیهایی شوند که بهتدریج بر رفتار کودک اثر میگذارند.
صیادی ادامه داد: کودکان بیش از آنکه از توصیههای کلامی بزرگسالان تأثیر بگیرند، رفتار و واکنشهای آنها را مشاهده و الگوبرداری میکنند؛ بنابراین والدینی که در مواجهه با اتفاقات روزمره واکنشهای شدید و اضطرابی نشان میدهند یا برای کنترل رفتار فرزندشان از تهدید و ترساندن استفاده میکنند، ممکن است ناخواسته احساس ناامنی را در او افزایش دهند.
وی با تأکید بر ضرورت پذیرش احساسات کودکان تصریح کرد: نادیده گرفتن ترس کودک و استفاده از جملاتی مانند «نترس»، «چیزی نیست» یا «بچه که نباید بترسد»، نهتنها به حل مسئله کمک نمیکند، بلکه ممکن است این احساس را در او ایجاد کند که نگرانیهایش جدی گرفته نمیشود. کودک پیش از هر چیز نیاز دارد احساس کند میتواند بدون ترس از سرزنش درباره نگرانیهای خود صحبت کند.
این روانشناس خاطرنشان کرد: برخی ترسهای حلنشده ممکن است در سالهای بعد به شکل ترس از شکست، کاهش اعتمادبهنفس، اضطراب در موقعیتهای اجتماعی یا دشواری در برقراری روابط عاطفی بروز پیدا کنند؛ البته این پیامدها قطعی نیستند و عوامل مختلفی در شکلگیری آنها نقش دارند.

چه زمانی ترس کودک نیازمند توجه جدی است؟
معصومه حیدری، کارشناس اجتماعی در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی صبح هامون به نقل از «عصرهامون» با اشاره به تأثیر شیوههای تربیتی بر احساس امنیت کودکان بیان کرد: ترس در دوران کودکی بخشی طبیعی از روند رشد است، اما نحوه برخورد والدین با این احساس میتواند به کودک در شناخت و مدیریت نگرانیهایش کمک کند یا برعکس، احساس ناتوانی و ناامنی را در او تقویت کند.
وی افزود: استفاده از ترس بهعنوان ابزار تربیتی، از اشتباهات رایج در برخی خانوادههاست؛ تهدید کودک به تنبیه، ترساندن او از افراد خیالی، پلیس، پزشک یا تنها گذاشتن، شاید در کوتاهمدت باعث کنترل رفتار فرزند شود، اما در بلندمدت میتواند احساس امنیت او را تحت تأثیر قرار دهد.
کارشناس اجتماعی با تأکید بر ضرورت تشخیص ترسهای طبیعی از نگرانیهای مداوم و مختلکننده زندگی کودک بیان کرد: زمانی باید توجه جدیتری به ترس کودک داشت که این وضعیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، خواب و تغذیه او را تحت تأثیر قرار دهد، موجب کنارهگیری از جمع همسالان شود یا در فعالیتهای روزمره و حضور در محیطهای مختلف اختلال ایجاد کند.
حیدری ادامه داد: کودکی که همواره به دلیل اشتباه کردن سرزنش شده یا فرصت تجربه و تصمیمگیری متناسب با سن خود را نداشته است، ممکن است در سالهای بعد نیز از شکست، قضاوت دیگران یا پذیرفتن مسئولیتهای جدید واهمه داشته باشد؛ البته بروز چنین پیامدهایی برای همه کودکان یکسان نیست و به شرایط فردی و محیط زندگی آنها بستگی دارد.
وی درباره شیوه صحیح برخورد والدین با ترس فرزندان عنوان کرد: نخستین اقدام باید حفظ آرامش و شنیدن صحبتهای کودک باشد. والدین لازم است بدون تمسخر یا سرزنش، احساس او را بپذیرند و با جملاتی مانند «میفهمم که ترسیدی»، «من کنار تو هستم» و «بیا با هم ببینیم چه چیزی نگرانت کرده» به او اطمینان خاطر بدهند.
این کارشناس اجتماعی تصریح کرد: نباید کودک را بهصورت ناگهانی در موقعیتی قرار داد که از آن میترسد یا او را مجبور کرد یکباره بر نگرانی خود غلبه کند. بهتر است با همراهی و حمایت والدین، بهتدریج با موقعیتهای نگرانکننده روبهرو شود تا توانایی لازم برای مدیریت احساسات و افزایش اعتمادبهنفس را به دست آورد.
حیدری در پایان تأکید کرد: خانواده نخستین محیطی است که کودک در آن اعتماد، آرامش و احساس امنیت را تجربه میکند؛ بنابراین والدین باید به جای سرکوب ترسها، مهارت شناخت و مدیریت احساسات را به فرزندان خود بیاموزند. در صورتی که ترس شدید، طولانیمدت یا مختلکننده زندگی روزمره کودک باشد، مراجعه به روانشناس کودک و دریافت کمک تخصصی ضرورت دارد.
امنیت روانی؛ ضرورتی فراتر از برطرف کردن ترس
ترس در سالهای کودکی الزاماً نشانه وجود مشکل نیست، اما بیتوجهی به احساسات کودک و استفاده از تهدید و تحقیر برای کنترل رفتار او میتواند مسیر مواجهه با نگرانیها را دشوارتر کند. آنچه در این میان اهمیت دارد، ایجاد فضایی در خانواده است که کودک بتواند بدون واهمه از قضاوت و سرزنش، احساسات خود را بیان کند و در کنار حمایت والدین، مهارت مواجهه با موقعیتهای دشوار را بیاموزد.
امنیت روانی به معنای دور نگه داشتن فرزند از تمام موقعیتهای ترسآور نیست؛ بلکه به معنای فراهم کردن شرایطی است که کودک بداند در مواجهه با ترسها تنها نمیماند و میتواند با حمایت خانواده، آنها را بشناسد و مدیریت کند. گاهی تفاوت میان کودکی که از اشتباه کردن هراس دارد و کودکی که با اعتمادبهنفس تجربه میکند، در همین فرصت ساده برای شنیده شدن و حمایت شدن از سوی خانواده رقم میخورد.
انتهای خبر/

دیدگاهتان را بنویسید