رئیس سازمان آتشنشانی چابهار مطرح کرد:ارتقای آتشنشانی، گامی برای ایجاد فرماندهی واحد حوادث
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی صبحهامون به نقل از «عصرهامون»، در شهری که قلب تپنده اقتصاد شرق کشور محسوب میشود، حضور یک شبکه ایمنی کارآمد نه تنها ضامن حفاظت از سرمایههای ملی و جان شهروندان است، بلکه پیششرط اصلی برای جذب سرمایهگذاری و توسعه پایدار به شمار میرود.
ارتقای جایگاه آتشنشانی از «اداره» به «سازمان»، گامی بنیادین در جهت استقلال مالی و اداری، جذب نیروی متخصص، نوسازی تجهیزات سنگین و تخصصی و افزایش چابکی در عملیاتهای بحرانی است که میتواند سطح تابآوری این شهر را در برابر حوادث احتمالی بهطور چشمگیری افزایش دهد.
در چنین ساختاری، دسترسی به اعتبارات استانی و ملی تسهیل شده و فرهنگ ایمنی با قدرت اجرایی بیشتری در سطح شهر نهادینه میشود. برای بررسی دقیقتر تفاوتهای ساختاری، مزایای عملیاتی و نقش این ارتقاع در افزایش کارایی خدمات شهری، در ادامه به گفتوگو با ابوالحسن سراوانی، رئیس سازمان آتشنشانی چابهار خواهیم پرداخت.
تبدیل اداره آتشنشانی به سازمان چه تفاوتی در ساختار و اختیارات ایجاد میکند؟
مهمترین تفاوت، تغییر جایگاه حقوقی و اجرایی آتشنشانی است. زمانی که آتشنشانی در قالب یک اداره و زیرمجموعه یک معاونت فعالیت میکند، بخش قابل توجهی از تصمیمات آن از زنجیره اداری بالاتری عبور میکند و این موضوع میتواند در حوزههایی مانند تأمین تجهیزات، نیروی انسانی، قراردادها و حتی تصمیمگیریهای عملیاتی، محدودیتهایی ایجاد کند.
با تبدیل آتشنشانی به سازمان، این مجموعه از نظر حقوقی و اجرایی استقلال بیشتری پیدا میکند و بر اساس اساسنامه مصوب سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور، ساختار مشخص و تخصصی خواهد داشت.
یکی از تغییرات مهم، تفکیک حوزههای تخصصی است. در ساختار سازمانی، سه بخش اصلی شامل معاونت عملیات، معاونت پیشگیری و حفاظت حریق و معاونت آموزش و پژوهش پیشبینی میشود. این تفکیک بسیار مهم است، زیرا آتشنشانی مدرن فقط به زمان وقوع حادثه محدود نمیشود.
ما باید قبل از حادثه نیز فعال باشیم؛ یعنی ساختمانها و اماکن را از نظر ایمنی بررسی کنیم، خطرات را شناسایی کنیم، آموزش بدهیم، برای سناریوهای مختلف برنامه داشته باشیم و نیروهای خود را به شکل مستمر آموزش دهیم.
بنابراین سازمانشدن باعث میشود هر بخش مسئولیت تخصصی خود را داشته باشد و در عین حال همه این بخشها در یک ساختار منسجم و واحد فعالیت کنند.
از طرف دیگر، زنجیره تصمیمگیری نیز کوتاهتر میشود. در حادثه، زمان اهمیت بسیار زیادی دارد. ممکن است چند دقیقه تأخیر در تصمیمگیری یا اعزام تجهیزات، تفاوت بین یک حادثه قابل کنترل و یک بحران بزرگ باشد. بنابراین ارتقای جایگاه آتشنشانی از اداره به سازمان، امکان میدهد فرماندهی عملیات با سرعت و اختیار بیشتری انجام شود.
این تغییر ساختاری چه تأثیری بر منابع مالی و بودجه آتشنشانی خواهد داشت؟
یکی از موضوعات اساسی همین مسئله است. سازمانشدن امکان ایجاد ردیف اعتباری مستقل را فراهم میکند. به این معنا که بودجه اختصاصی آتشنشانی در شورای اسلامی شهر تصویب شود و هزینههای مربوط به ایمنی و آتشنشانی با سایر هزینههای شهرداری تداخل پیدا نکند.
البته باید تأکید کنم که هدف ما صرفاً افزایش بودجه نیست؛ هدف این است که منابع موجود هدفمند، تخصصی و متناسب با ریسکهای شهر هزینه شود.
از سوی دیگر، سازمانشدن امکان دسترسی بهتر به منابع ملی را فراهم میکند. آتشنشانی میتواند برای تأمین تجهیزات تخصصی و مورد نیاز خود از ظرفیت سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور و همچنین منابع مرتبط با مدیریت بحران استفاده کند.
موضوع دیگر، ایجاد درآمد پایدار قانونی است. در حوزههایی مانند عوارض ایمنی، بازرسی ساختمانها، بررسی و تأیید نقشههای ایمنی و خدمات تخصصی، ظرفیت درآمدی قانونی وجود دارد که در صورت ایجاد ساختار مستقل، میتوان این منابع را در مسیر توسعه ایمنی و خرید تجهیزات مورد نیاز به کار گرفت.
این مسئله به ما کمک میکند که برنامهریزی بلندمدت داشته باشیم و برای خرید تجهیزات حیاتی مجبور نباشیم هر بار منتظر طی شدن یک چرخه طولانی اداری باشیم.
آتشنشانی سازمانیافته چه نقشی در مدیریت حوادث در مجموعههای صنعتی و بندری خواهد داشت؟
چابهار یک شهر معمولی از نظر سطح ریسک نیست. موقعیت ژئوپلیتیک، توسعه سواحل مکران، بندر، منطقه آزاد، صنایع پتروشیمی، تأسیسات نفتی و نیروگاهی، مجموعهای از ریسکهای مختلف را در کنار مخاطرات شهری ایجاد کرده است.
در حال حاضر در چابهار دستکم شش رکن مهم در حوزه انرژی، صنعت و تجارت وجود دارد که هرکدام به نوعی دارای واحد آتشنشانی یا سیستم اطفای اختصاصی هستند.
نخست، آتشنشانی داخل شهر و مجموعه شهرداری است. دوم، آتشنشانی بنادر و دریانوردی در بنادر شهید بهشتی و شهید کلانتری است. سوم، آتشنشانی منطقه آزاد چابهار است. چهارم، واحد آتشنشانی شهرک پتروشیمی مکران است. پنجم، واحد ایمنی و آتشنشانی شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی در انبار نفت و ششم نیز واحد ایمنی و آتشنشانی نیروگاه سیکل ترکیبی چابهار است.
هر کدام از این مجموعهها وظایف و تجهیزات خاص خودشان را دارند؛ اما نکته مهم این است که حادثه بزرگ، مرز سازمانی نمیشناسد.
اگر یک حادثه صنعتی بزرگ رخ دهد، ممکن است ظرفیت یک مجموعه به تنهایی برای کنترل آن کافی نباشد. بنابراین باید بتوانیم در شرایط بحران از ظرفیت تمام این مجموعهها استفاده کنیم.
یعنی هدف، ایجاد نوعی فرماندهی مشترک میان این مجموعههاست؟
دقیقاً. در گذشته هرکدام از این مجموعهها تا حد زیادی به صورت جزیرهای عمل میکردند و تجهیزات و ظرفیتهایشان در اختیار همان مجموعه قرار داشت. با ارتقای آتشنشانی شهر به سازمان، جایگاه حقوقی لازم برای حرکت به سمت سیستم فرماندهی حادثه یا ICS و تدوین طرح امداد و نجات یکپارچه فراهم میشود.
این به معنای از بین رفتن مسئولیت دستگاهها نیست، بلکه به معنای هماهنگشدن آنها در زمان حادثه است.
فرض کنید حادثهای در یکی از تأسیسات مهم نفتی یا صنعتی رخ دهد. در چنین شرایطی ممکن است به خودروهای فومرسان سنگین، مانیتورهای فشارقوی، تجهیزات تخصصی مواد شیمیایی و سمی یا تیمهای HAZMAT نیاز داشته باشیم.
اگر این تجهیزات در چند مجموعه مختلف وجود داشته باشد، منطقی نیست که هر دستگاه فقط برای محدوده خودش برنامهریزی کند. باید سازوکاری وجود داشته باشد که در زمان حادثه، ظرفیتها به سرعت در اختیار فرماندهی حادثه قرار بگیرد.
این همافزایی در عمل چه دستاوردی برای چابهار خواهد داشت؟
نخستین دستاورد، اشتراکگذاری تجهیزات سنگین و تخصصی است. برای مثال مانیتورهای فشارقوی و خودروهای فومرسان سنگین میتوانند در حوادث مرتبط با مخازن سوخت، تأسیسات نفتی و نیروگاه مورد استفاده قرار گیرند.
در حوزه صنایع شیمیایی و پتروشیمی نیز تجهیزات مقابله با مواد خطرناک و سمی و تیمهای HAZMAT اهمیت بسیار زیادی دارند.
دستاورد دوم، پوشش بهتر ریسکهای بحرانی است. حریق در تأسیسات نفتی، گازی، مخازن سوخت یا پستهای فشارقوی برق با حریق معمولی شهری تفاوت دارد و به تجهیزات و تاکتیکهای خاص نیاز دارد.
در چنین شرایطی، اگر ناوگان شهری و صنعتی بتوانند به صورت همزمان و تحت یک فرماندهی هماهنگ وارد عملیات شوند، احتمال کنترل سریعتر حادثه افزایش پیدا میکند.
سومین موضوع، کاهش موازیکاری و هزینههاست. قرار نیست هر دستگاه تمام تجهیزات فوقتخصصی را به صورت جداگانه خریداری کند، در حالی که میتوان با برنامهریزی مشترک، برخی ظرفیتها را در اختیار کل منطقه قرار داد.
همچنین برگزاری مانورهای مشترک و دورهای میان این شش مجموعه بسیار ضروری است تا در زمان حادثه واقعی، نیروها یکدیگر را بشناسند و از قبل مشخص باشد چه دستگاهی، با چه تجهیزاتی و در چه زمانی وارد عملیات خواهد شد.
برخی شهروندان ممکن است تصور کنند صرفاً با سازمانشدن آتشنشانی، سرعت حضور نیروها در محل حادثه بیشتر میشود. آیا چنین برداشتی درست است؟
سازمانشدن به خودی خود و صرفاً با تغییر عنوان، سرعت عملیات را افزایش نمیدهد. این نکته را باید شفاف بگوییم.
اما سازمانشدن امکان برنامهریزی مستقل و تخصصی برای عواملی را ایجاد میکند که مستقیماً روی زمان پاسخ اثر دارند.
ما برای کاهش زمان رسیدن به حادثه نیازمند نیروی انسانی کافی، ایستگاههای مناسب در نقاط مختلف شهر، ناوگان آمادهبهکار، تجهیزات سالم و آموزش مستمر نیروها هستیم.
اگر ایستگاه کافی داشته باشیم اما خودرو آماده نباشد، مشکل داریم. اگر خودرو داشته باشیم اما نیروی کافی نداشته باشیم، باز هم مشکل داریم. اگر نیرو و خودرو داشته باشیم اما ایستگاهها در نقاط نامناسب مستقر باشند، زمان رسیدن افزایش پیدا میکند.
بنابراین سازمانشدن یک بستر مدیریتی و قانونی ایجاد میکند تا بتوانیم همه این عوامل را به صورت یکپارچه مدیریت کنیم.
آیا سازمان آتشنشانی میتواند مستقیماً با صنایع و بخش خصوصی قرارداد ببندد؟
بله، صددرصد. تفاوت مهم اداره و سازمان در همین بخش است. اداره شخصیت حقوقی مستقل ندارد و بسیاری از قراردادها و اقدامات آن باید از مسیر شهرداری و با امضای شهردار انجام شود.
اما سازمان آتشنشانی با برخورداری از شخصیت حقوقی، استقلال مالی و حساب بانکی اختصاصی و بر اساس اساسنامه مصوب خود، ظرفیت انعقاد قرارداد مستقیم با بخش خصوصی و صنایع را خواهد داشت.
این موضوع برای چابهار بسیار مهم است؛ زیرا ما در منطقهای قرار داریم که صنایع، بنادر، منطقه آزاد، شرکتهای نفت و گاز و مجموعههای بزرگ اقتصادی در آن فعال هستند.
ما میتوانیم در چارچوب قانون، با این مجموعهها برای ارائه خدمات تخصصی، آموزش، مشاوره ایمنی، برگزاری مانور، پشتیبانی عملیاتی و سایر خدمات مرتبط قرارداد منعقد کنیم.
برنامه ما برای این همکاریها بر سه محور اصلی استوار خواهد بود: ارائه خدمات تخصصی ایمنی، آموزش و مانورهای مشترک و استفاده متقابل از ظرفیتها و تجهیزات در شرایط اضطراری.
این همکاری در نهایت به نفع خود صنایع نیز خواهد بود؛ زیرا هرچه سطح آمادگی و ایمنی بالاتر باشد، احتمال خسارتهای انسانی و اقتصادی کاهش پیدا میکند.
یکی از مطالبات مهم مردم، افزایش تعداد ایستگاههای آتشنشانی و نوسازی خودروهاست. آیا سازمانشدن در این زمینه نیز اثرگذار است؟
قطعاً. یکی از مهمترین مزیتهای سازمانشدن همین است که میتوانیم برای توسعه زیرساختها برنامه مشخص و چندساله داشته باشیم.
چابهار در حال توسعه است و توسعه شهری باید متناسب با توسعه شبکه ایمنی پیش برود. نمیتوان شهری را توسعه داد، جمعیت و ساختوساز را افزایش داد و در عین حال ظرفیت آتشنشانی را ثابت نگه داشت.
ما باید نقاط کمپوشش و پرخطر را شناسایی کنیم و بر اساس مطالعات ریسک، ایستگاههای جدید احداث کنیم.
از طرف دیگر، ناوگان آتشنشانی نیز باید متناسب با نوع مخاطرات منطقه باشد. ما به خودروهای سبک و سنگین، تجهیزات امداد و نجات، تجهیزات تخصصی حریق صنعتی و تجهیزات متناسب با شرایط بندری و صنعتی نیاز داریم.
هدف نهایی این است که زمان رسیدن به محل حادثه کاهش پیدا کند و پوشش ایمنی در محلات حاشیهای، پرتراکم و مناطق در حال توسعه نیز افزایش یابد.
در حوزه ساختمانهای بلندمرتبه و اماکن عمومی، سازمانشدن چه تغییری ایجاد میکند؟
با ارتقای آتشنشانی به سازمان، ظرفیت تخصصی و اجرایی ما برای نظارت بر ایمنی ساختمانهای بلندمرتبه و اماکن عمومی افزایش پیدا میکند.
بازدید و ممیزی ایمنی، بررسی تجهیزات اطفای حریق، شناسایی اماکن پرخطر، صدور و پیگیری تأییدیههای ایمنی، شناسایی نواقص و پیگیری رفع آنها از جمله وظایفی است که باید با جدیت بیشتری دنبال شود.
در شهر در حال توسعهای مانند چابهار، موضوع ایمنی ساختمان نباید بعد از وقوع حادثه مورد توجه قرار گیرد. باید از مرحله طراحی و ساخت، الزامات ایمنی مورد توجه باشد.
همچنین اماکن عمومی که تعداد زیادی شهروند در آنها حضور دارند، باید به صورت دورهای ارزیابی شوند.
اگر نقص خطرناکی وجود داشته باشد، باید طبق ضوابط و از مسیرهای قانونی، موضوع به مالک، شهرداری و سایر مراجع ذیصلاح اعلام و برای رفع آن اقدام شود.
سازمان آتشنشانی چه نقشی در مدیریت بحران شهری خواهد داشت؟
یکی از اهداف اصلی ما این است که آتشنشانی را از یک واحد صرفاً عملیاتی به یک نهاد تخصصی در چهار حوزه پیشگیری، آمادگی، پاسخ و مدیریت بحران تبدیل کنیم.
در زمان بحران، آتشنشانی یکی از اصلیترین دستگاههای عملیاتی است و میتواند محور فرماندهی عملیات حادثه باشد.
ما باید برای سناریوهای مختلف طرح واکنش اضطراری داشته باشیم؛ از حوادث صنعتی و آتشسوزیهای بزرگ گرفته تا حوادث ناشی از زلزله، طوفان، حوادث بندری، حوادث مواد خطرناک و سایر بحرانهای احتمالی.
برگزاری مانور، آموزش تیمهای واکنش اولیه و هماهنگی مستمر با اورژانس، پلیس، هلالاحمر، صنایع، بنادر و مدیریت بحران شهرداری نیز از اقدامات ضروری است.
در واقع، آمادگی در برابر بحران چیزی نیست که در روز حادثه ایجاد شود؛ باید ماهها و سالها قبل برای آن برنامهریزی و تمرین کرده باشیم.
تأمین نیروی انسانی یکی از چالشهای جدی آتشنشانی است. سازمانشدن چه کمکی به حل این مشکل میکند؟
بزرگترین چالش ما در سالهای گذشته، تأمین نیروی انسانی بدون یک سازوکار کاملاً تخصصی و ضابطهمند بوده است.
آتشنشانی جای جذب سلیقهای یا غیرتخصصی نیست. فردی که قرار است وارد عملیات شود، باید از نظر جسمی، روانی، آموزشی و مهارتی صلاحیت لازم را داشته باشد.
آتشنشان در شرایط عادی شاید یک کارمند به نظر برسد، اما در زمان حادثه باید بتواند در شرایط بسیار سخت تصمیم بگیرد و جان خود و دیگران را نجات دهد.
بنابراین با سازمانشدن میتوانیم بر اساس چارت مصوب، شرایط احراز مشخص و فرآیند شفاف جذب و ارزیابی، نیروی انسانی مورد نیاز را تأمین کنیم.
هدف ما این است که هر نیروی عملیاتی بر اساس صلاحیت حرفهای و نیاز واقعی سازمان به کار گرفته شود.
موضوع مهم دیگر، آموزش مستمر است. حتی نیروهای باتجربه نیز باید مرتب آموزش ببینند و با روشهای جدید اطفای حریق، امداد و نجات، مواد خطرناک و تجهیزات جدید آشنا شوند.
یکی از مشکلات آتشنشانیها، طولانیشدن روند تأمین قطعات و تعمیر خودروهاست. آیا این مشکل نیز با سازمانشدن کاهش پیدا میکند؟
بله. یکی از مشکلاتی که مستقیماً بر آمادگی عملیاتی تأثیر میگذارد، همین مسئله است. در گذشته ممکن بود خرید یک قطعه برای خودروی امدادی وارد چرخه اداری طولانی شهرداری شود و ماهها زمان ببرد. در حالی که یک خودروی آتشنشانی نمیتواند ماهها از چرخه عملیات خارج باشد.
خودروهای آتشنشانی باید همیشه آمادهبهکار باشند و نگهداری آنها یک موضوع حیاتی است.
با داشتن حساب و تنخواهگردان مستقل سازمانی، امکان تعمیر و نگهداری سریعتر فراهم میشود و میتوان برای تأمین قطعات ضروری بدون معطلی اقدام کرد.
در عملیات، آمادهبهکاری ناوگان به اندازه داشتن خود خودرو اهمیت دارد. خودرویی که به دلیل نقص فنی امکان اعزام ندارد، عملاً در زمان حادثه فاقد ارزش عملیاتی است.
مردم چه زمانی میتوانند اثرات ملموس سازمانشدن را در زندگی روزمره خود ببینند؟
اولویت ما این است که سازمانشدن در نهایت برای مردم قابل لمس باشد و فقط یک تغییر در ساختار اداری باقی نماند.
سه اولویت فوری و مهم داریم. اول، احداث یک ایستگاه جدید آتشنشانی در یکی از مناطق کمبرخوردار یا پرخطر تا بتوانیم زمان رسیدن به حادثه را کاهش دهیم. دوم، تقویت ناوگان و تجهیزات عملیاتی تا خودروها و تجهیزات متناسب با نیازهای واقعی چابهار در اختیار نیروها قرار گیرد. سوم، اجرای دورههای منظم آموزش ایمنی و مانور تخلیه اضطراری در مدارس.
موضوع آموزش دانشآموزان برای ما بسیار مهم است. اگر فرهنگ ایمنی را از مدرسه آغاز کنیم، این فرهنگ از دانشآموز به خانواده منتقل میشود و به تدریج کل جامعه را تحت تأثیر قرار میدهد.
ما میخواهیم دانشآموز بداند در زمان آتشسوزی چه کاری باید انجام دهد، چگونه از محل حادثه خارج شود، چه زمانی با آتشنشانی تماس بگیرد و چه اقداماتی نباید انجام دهد.
این آموزشها در بلندمدت میتواند حتی بیشتر از برخی اقدامات سختافزاری در کاهش خسارتها مؤثر باشد.
در پایان اگر بخواهید پیامی به شهروندان چابهار و همچنین صاحبان صنایع و سرمایهگذاران منطقه بدهید، چه خواهید گفت؟
پیام من به شهروندان این است که سازمانشدن آتشنشانی یک تعهد عملی برای حفاظت سریعتر و مؤثرتر از جان و مال مردم است.
اما آتشنشانی به تنهایی نمیتواند ایمنی شهر را تأمین کند. مردم نیز باید در این مسیر همراه ما باشند؛ رعایت نکات ایمنی، توجه به هشدارهای کارشناسان، رفع نواقص ساختمانها و اماکن و همچنین باز گذاشتن مسیر خودروهای امدادی، همکاریهای سادهای هستند که میتوانند در زمان حادثه جان انسانها را نجات دهند.
گاهی یک خودروی پارکشده در مسیر یک ماشین آتشنشانی میتواند چند دقیقه زمان رسیدن نیروها را افزایش دهد و همین چند دقیقه در یک حریق اهمیت بسیار زیادی دارد.
پیام ما به صاحبان صنایع نیز روشن است: سازمان آتشنشانی مانع تولید نیست، بلکه تضمینکننده امنیت و پایداری سرمایهگذاری در سواحل مکران است.
هرچه ایمنی صنایع بیشتر باشد، سرمایهگذاری پایدارتر خواهد بود. حادثه صنعتی فقط خسارت مالی به یک مجموعه وارد نمیکند، بلکه میتواند زندگی کارکنان، محیط پیرامونی و حتی اقتصاد منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.
ما آماده همکاری با صنایع، بنادر، منطقه آزاد و سایر مجموعههای اقتصادی هستیم تا با آموزش، پیشگیری، مانور و ایجاد سازوکارهای مشترک، سطح آمادگی منطقه را افزایش دهیم.
چابهار در مسیر تبدیلشدن به یکی از مهمترین قطبهای اقتصادی و صنعتی کشور قرار دارد و متناسب با این توسعه، باید زیرساختهای ایمنی و مدیریت بحران نیز توسعه پیدا کند.
هدف نهایی ما این است که مردم چابهار در زمان حادثه احساس کنند یک شبکه منسجم، آموزشدیده و مجهز برای حفاظت از جان و مال آنها وجود دارد؛ شبکهای که فقط در زمان وقوع حادثه وارد عمل نمیشود، بلکه از قبل برای پیشگیری، آمادگی و کاهش خطر برنامهریزی کرده است.
انتهای خبر/
دیدگاهتان را بنویسید