روایت ماندگار عشق حسینی در شمال سیستان و بلوچستان؛محرم در سیستان؛ میراثی ماندگار از فرهنگ عاشورایی
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی صبح هامون به نقل از «عصرهامون»، با فرارسیدن ماه محرم، منطقه سیستان رنگوبوی دیگری به خود میگیرد؛ دیاری که قرنهاست با آیینها و سنتهای ویژه، ارادت خود را به سید و سالار شهیدان حضرت امام حسین (ع) و یاران باوفایش به نمایش میگذارد. آیینهایی که علاوه بر جنبههای مذهبی، بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی مردم این منطقه به شمار میرود. ماه محرم در سیستان تنها آغاز یک فصل سوگواری نیست، بلکه تجلی دوباره پیوندی تاریخی میان مردم این دیار و فرهنگ عاشوراست؛ پیوندی که در طول قرنها در قالب آیینها، سنتها و مراسمی ریشهدار حفظ شده و نسلبهنسل انتقال یافته است. از روستاهای دورافتاده تا شهرهای منطقه، با فرارسیدن محرم، نشانههای ارادت به سیدالشهدا (ع) در جایجای سیستان نمایان میشود و جلوهای از هویت دینی، فرهنگی و اجتماعی مردم این سرزمین را به نمایش میگذارد.
سیستان؛ پرچمدار فرهنگ و آیین عاشورا
حسن جلالی، استاد دانشگاه علوم قرآنی زابل، در گفتگو با خبرنگار فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی صبح هامون به نقل از «عصرهامون» با اشاره به قدمت و اهمیت مراسم عزاداری محرم در سیستان بیان کرد: مردم این منطقه از دیرباز با برگزاری آیینهایی همچون سیاهپوشی، مشعلگردانی، علمگردانی، گلدسته و تابوتگردانی، سقایی، شبیهگردانی، چاووشی، محتشمخوانی، سینهزنی، زنجیرزنی، نوحهخوانیهای سنتی و برپایی نذورات، یاد و خاطره حماسه عاشورا را زنده نگه داشتهاند.
وی افزود: مراسم عزاداری در سیستان تنها به دهه نخست محرم محدود نمیشود، بلکه تا ۱۸ روز پس از عاشورا نیز ادامه دارد و مردم در این مدت با حضور در مجالس روضهخوانی و برنامههای مذهبی، ارادت خود را به اهلبیت (ع) ابراز میکنند.
آغاز محرم با سیاهپوشی و اعلام رسمی عزای حسینی
این مداح اهلبیت (ع) تصریح کرد: با نزدیکشدن به ماه محرم، مساجد، حسینیهها، تکایا و منازل مردم سیستان سیاهپوش میشود. در گذشته ریشسفیدان و بزرگان محلات با حضور بر بام خانهها و قرائت آیاتی از قرآن کریم و ادعیه مخصوص، فرارسیدن ماه عزای حسینی را اعلام میکردند؛ رسمی که همچنان در برخی مناطق حفظ شده است.
وی ادامه داد: همزمان با آغاز ماه محرم، مجالس روضهخوانی در مساجد، حسینیهها و منازل برپا شده و فضای شهرها و روستاهای سیستان آکنده از نوای مرثیه و سوگواری میشود. جلالی تأکید کرد: یکی از آیینهای شاخص و منحصربهفرد سیستان، «چاووشی» یا «چووهشی» است. در این مراسم، مداحان و پیرغلامان اهلبیت (ع) با خواندن اشعار حزنانگیز برگرفته از واقعه عاشورا، مردم را برای حضور در مراسم عزاداری آماده میکنند. این سنت که نسلبهنسل منتقل شده، نقش مهمی در ایجاد فضای معنوی و آمادگی عزاداران برای شرکت در دستههای سینهزنی و زنجیرزنی دارد.
دیدار هیئتها؛ نماد همدلی عزاداران
این مداح اهلبیت (ع) با اشاره به آداب محرم افزود: از شب چهارم محرم، هیئتهای عزاداری سیستان با حضور در مساجد، حسینیهها و تکایا ضمن عرض تسلیت به یکدیگر، در مراسم سایر هیئتها نیز شرکت میکنند. از جلوههای زیبای این سنت، رویارویی ۲ دسته عزاداری در مسیر حرکت است که طی آن مداحان و پیرغلامان با اجرای آیین «بحث و بیت» یا نوحه و پاسخ نوحه، ارادت خود را به خاندان عصمت و طهارت (ع) ابراز میکنند.
وی تصریح کرد: اوج مراسم عزاداری مردم سیستان در روزهای تاسوعا و عاشورای حسینی رقم میخورد. از نخستین ساعات بامداد، هیئتهای مذهبی با نوحهخوانی، سینهزنی و زنجیرزنی از حسینیهها و تکایا حرکت کرده و به سمت امامزادگان، گلزار شهدا و اماکن مذهبی رهسپار میشوند. در این روزها خیابانها و معابر شهرها و روستاهای سیستان مملو از جمعیتی است که با شور و شعور حسینی در مراسم سوگواری شرکت میکنند.
جلالی خاطرنشان کرد: فرهنگ نذر و اطعام عزاداران از جلوههای برجسته محرم در سیستان است. مردم منطقه با تهیه غذاهای نذری و انتقال آن به حسینیهها و تکایا، در پذیرایی از عزاداران مشارکت میکنند و غذای سنتی «قلور» از جمله نذریهای رایج روزهای ابتدایی محرم در سیستان است و در روز عاشورا نیز قیمه نذری جایگاه ویژهای در سفرههای اطعام حسینی دارد.
این مداح اهلبیت (ع) با اشاره به شب عاشورا در سیستان تصریح کرد: در شب عاشورا بسیاری از مساجد و تکایا چراغهای خود را خاموش کرده و عزاداران در فضایی معنوی و با نور شمع به سوگواری میپردازند. در این شب، پذیرایی از عزاداران با شلهزرد، آش رشته و دیگر نذورات سنتی انجام میشود و مردم تا ساعات پایانی شب در مراسم حضور دارند. وی اظهار کرد: آیین خیمهسوزان از مهمترین برنامههای ظهر عاشورا در سیستان به شمار میرود. در این مراسم بخشی از وقایع روز عاشورا و مصائب خاندان امام حسین (ع) در قالب تعزیه بازآفرینی شده و در پایان، خیمههایی بهصورت نمادین به آتش کشیده میشود تا یادآور مظلومیت اهلبیت (ع) پس از واقعه کربلا باشد.
جلالی ادامه داد: تابوتگردانی یکی از کهنترین آیینهای مذهبی سیستان است که در روز عاشورا برگزار میشود. در این مراسم، تابوتهایی نمادین به نشانه تشییع پیکر مطهر حضرت اباعبدالله الحسین (ع) بر دوش عزاداران حمل میشود و پژوهشگران این آیین را از جلوههای ارزشمند میراثفرهنگی و مذهبی سیستان دانسته و آن را نمادی از انسجام اجتماعی، وفاق مذهبی و پیوند عمیق مردم منطقه بافرهنگ عاشورا معرفی میکنند.
این مداح اهلبیت (ع) افزود: سقایی و سقاخوانی از دیگر سنتهای دیرینه مردم سیستان در ماه محرم است. سقاها با حمل مشک آب و توزیع آن میان عزاداران، یاد تشنگی حضرت ابوالفضلالعباس (ع) و کودکان تشنهلب کربلا را زنده نگه میدارند.
وی تأکید کرد: علم و علامت از مهمترین نمادهای عزاداری حسینی در این منطقه به شمار میرود. علمها که با پارچههای رنگی و نمادهای مذهبی آراسته شدهاند، در دستههای عزاداری حمل میشوند و بسیاری از آنها قدمتی چند ۱۰ ساله دارند. جلالی تصریح کرد: مراسم عزاداری محرم در سیستان تنها یک آیین مذهبی نیست، بلکه بستری برای انتقال ارزشهای دینی، فرهنگی و اجتماعی به نسلهای مختلف محسوب میشود. آیینهایی که طی سالیان متمادی حفظ شده و امروز نیز بهعنوان نمادی از وحدت، همدلی، ایثار و عشق به اهلبیت (ع) در میان مردم این منطقه جریان دارد.
حجتالاسلام والمسلمین محمدتقی اربابی، کارشناس امور مبلغین اداره تبلیغات اسلامی زابل، در گفتگو با خبرنگار فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی صیح هامون به نقل از «عصرهامون» با تسلیت فرارسیدن ماه محرمالحرام و ایام سوگواری حضرت اباعبدالله الحسین (ع)، بر نقش بیبدیل فرهنگ عاشورا در شکلگیری هویت دینی و اجتماعی مردم سیستان تأکید و بیان کرد: مردم این منطقه از گذشتههای دور تاکنون با عشق و ارادت ویژهای به اهلبیت عصمت و طهارت (ع) شناخته شدهاند و این محبت نسلبهنسل در خانوادههای سیستانی منتقل شده است.
وی با اشاره به جایگاه محرم در فرهنگ اسلامی افزود: ماه محرم فرصتی برای بازخوانی درسهای بزرگ عاشورا، از جمله آزادگی، ایثار، بصیرت، مقاومت در برابر ظلم و دفاع از ارزشهای الهی است و ملت ایران همواره نشان دادهاند که این پیام را بهخوبی درک کرده و در زندگی فردی و اجتماعی خود جاری ساختهاند.
کارشناس امور مبلغین اداره تبلیغات اسلامی زابل با اشاره به فعالیتهای تبلیغی در ایام محرم اظهار کرد: به برکت نام مبارک امام حسین (ع)، امسال نیز دهها نفر از مبلغان و مبلغان دینی از شهرهای مختلف کشور بهویژه قم، مشهد مقدس و سایر مراکز حوزوی به منطقه سیستان اعزام شدهاند تا در مساجد، حسینیهها، هیئتهای مذهبی و روستاهای دورافتاده به تبیین معارف دینی و فرهنگ عاشورا بپردازند.
اربابی ادامه داد: این عزیزان باتحمل سختیهای فراوان، دوری از خانواده و شرایط دشوار سفر، تنها برای ادای وظیفه الهی و تبلیغ دین مبین اسلام وارد میدان شدهاند و بیهیاهو و گمنام درحالخدمت به مردم هستند.
وی از مداحان، ذاکران اهلبیت (ع)، خادمان هیئتهای مذهبی و تمامی افرادی که در برگزاری مراسم عزاداری نقش دارند قدردانی کرد و گفت: خدمت در دستگاه سیدالشهدا (ع) افتخاری بزرگ است و هرکس به هر نحوی در این مسیر گام برمیدارد، مشمول عنایات خاص حضرت خواهد بود.
کارشناس امور مبلغین اداره تبلیغات اسلامی زابل با اشاره به پیشینه عزاداری در منطقه سیستان اظهار کرد: مردم سیستان از دیرباز به ولایتمداری، دینداری و عشق به اهلبیت (ع) مشهور بودهاند و بسیاری از مبلغان و روحانیونی که از نقاط مختلف کشور به این منطقه سفر کردهاند، همواره از اخلاص، صفا و ارادت مردم سیستان به اهلبیت (ع) سخن گفتهاند.
وی افزود: بسیاری از خانوادههای سیستانی از کودکی فرزندان خود را با مجالس عزاداری، روضهخوانی، سینهزنی و فرهنگ عاشورا آشنا میکنند و همین موضوع موجب شده است که عشق به امام حسین (ع) در دل نسلهای مختلف این منطقه ریشهدار و ماندگار باقی بماند.
اربابی خاطرنشان کرد: درگذشته بزرگان، واعظان و روضهخوانان برجستهای در سیستان حضور داشتند که نقش مهمی در ترویج فرهنگ اهلبیت (ع) ایفا کردند و یاد و خاطره آنان همچنان در ذهن مردم باقیمانده است.
لزوم حفظ آیینهای سنتی عزاداری سیستان
وی با اشاره به آیینهای سنتی عزاداری در منطقه گفت: سینهزنی سنتی سیستان یکی از ارزشمندترین میراثهای مذهبی و فرهنگی این منطقه محسوب میشود که باید برای نسلهای آینده حفظ و منتقل شود.
کارشناس امور مبلغین اداره تبلیغات اسلامی زابل افزود: خوشبختانه در سالهای اخیر شاهد استقبال گسترده جوانان و نوجوانان از این آیینهای سنتی هستیم و این موضوع نشان میدهد که فرهنگ عاشورا همچنان در میان نسل جدید زنده و پویا است.
وی بیان کرد: آیینهای سنتی عزاداری سیستان علاوه بر جنبههای معنوی، نمادی از هویت فرهنگی مردم منطقه نیز به شمار میرود و حفظ آن نیازمند مشارکت مردم، هیئتهای مذهبی و نهادهای فرهنگی است.
اربابی تصریح کرد: سینهزنی نشسته یا به گویش محلی «شنَسٌتَکا» نوعی عزاداری خاص در منطقه سیستان شامل پنج شهرستان زابل، زهک، هامون، هیرمند و نیمروز واقع در شمال استان سیستان و بلوچستان است. به این صورت که عزاداران در صفهای منظم نشسته و مداح با خواندن اشعار و مرثیههایی معروف به «بحرطویل» که حاوی مضامین حماسی و مذهبی در بزرگی و جنگاوری و حق بودن لشکر فرزند پیامبر (ص) و یارانش است، سینهزنی با سبک خاصی انجام میدهند.
کارشناس امور مبلغین اداره تبلیغات اسلامی زابل تأکید کرد: در زمان دم نوحه یا واگفت سینهزنانی که روبهروی هم نشستهاند با این حرکت شدت افسوس و حسرت خود از شهادت سالار شهیدان و یاران با وفایش را نشان میدهند و در این که از قرنها پیش نزد مردم سیستان رواج داشته و امروزه موردتوجه جوانان منطقه نیز قرار گرفته، اشعاری به سبک «بحرطویل» توسط مداح خوانده میشود.
وی با تأکید بر اهمیت بُعد معرفتی مجالس عزاداری اظهار کرد: در کنار شور حسینی، باید به شعور حسینی نیز توجه ویژه شود و جوانان و نوجوانان با اهداف قیام عاشورا و شخصیتهای برجسته کربلا آشنا شوند. اربابی افزود: حضرت قاسم بن الحسن (ع)، عبدالله بن حسن (ع)، حضرت علیاکبر (ع) و دیگر نوجوانان و جوانان حاضر در کربلا نمونههای کمنظیری از ایمان، بصیرت، ولایتمداری و ایثار هستند که میتوانند الگوهای مناسبی برای نسل جوان امروز باشند.
کارشناس امور مبلغین اداره تبلیغات اسلامی زابل تصریح کرد: قیام امام حسین (ع) محدود به زمان و مکان خاصی نیست و پیام آن برای همه آزادگان جهان قابلبهرهبرداری است؛ پیامی که انسان را به دفاع از حق، ایستادگی در برابر ظلم و حفظ کرامت انسانی دعوت میکند.
افتخار زندگیام نوکری امام حسین (ع) است
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به سالها فعالیت تبلیغی و حضور در منابر مذهبی گفت: از سالهای ابتدایی طلبگی تاکنون توفیق حضور در مجالس اهلبیت (ع) را داشتهام و این را بزرگترین افتخار زندگی خود میدانم.
اربابی افزود: هر آنچه داریم از برکت اهلبیت (ع) و بهویژه حضرت اباعبدالله الحسین (ع) است و امیدوارم تا آخرین لحظه عمر بتوانم در مسیر خدمت به دین، انقلاب اسلامی و ترویج فرهنگ عاشورا گام بردارم.
کارشناس امور مبلغین اداره تبلیغات اسلامی زابل با ذکر مصیبت حضرت علیاکبر (ع) و یادآوری صحنههای جانسوز روز عاشورا گفت: مصائب کربلا و رشادتهای یاران امام حسین (ع) درسهای بزرگی برای بشریت به همراه دارد و باید این معارف بهدرستی برای نسلهای آینده تبیین شود.
اربابی در پایان ضمن دعوت از مردم برای حضور گسترده در مراسم عزاداری ماه محرم خاطرنشان کرد: حفظ شعائر حسینی، تقویت هیئتهای مذهبی، توجه به معارف اهلبیت (ع) و انتقال فرهنگ عاشورا به نسل جوان، وظیفهای همگانی است و امیدواریم با بهرهگیری از این فرصت معنوی، بیشازپیش در مسیر معرفت، بصیرت و ولایتمداری گام برداریم. آیینهای محرم در سیستان، فراتر از یک سنت مذهبی، بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی مردمان این منطقه به شمار میرود؛ آیینهایی که در طول سالیان متمادی توانستهاند مفاهیمی چون ایثار، وفاداری، همدلی، مقاومت و ولایتمداری را در میان نسلهای مختلف زنده نگه دارند. استمرار این سنتهای کهن نشان میدهد که فرهنگ عاشورا همچنان یکی از مهمترین عوامل انسجام اجتماعی و معنوی در شمال سیستان و بلوچستان است. امروز نیز با حضور پرشور مردم، نقشآفرینی هیئتهای مذهبی، تلاش مبلغان دینی و استقبال نسل جوان از آیینهای سنتی عزاداری، پیام نهضت عاشورا در سیستان با همان طراوت گذشته جریان دارد. میراثی ارزشمند که حفظ و انتقال آن به نسلهای آینده، نهتنها پاسداشت یک فرهنگ مذهبی، بلکه صیانت از بخشی مهم از هویت تاریخی و اجتماعی این سرزمین محسوب میشود.
انتهای خبر/
دیدگاهتان را بنویسید